Masz w kredensie talerz w niebieskie kwiaty, który pamięta jeszcze obiady u babci? Zdejmij go z półki i odwróć. Jeśli na spodzie widnieje napis „Włocławek”, logo zakładu albo inicjały malarza, masz spore szanse, że trzymasz w ręku fajans z Kujaw. Takie naczynia znów kupują miłośnicy vintage.
Co sprawdzić na spodzie naczynia
Sama zrobiłam ten test z talerzem, który od lat stał w kredensie u mamy. Wzór od frontu niewiele mówi, bo kwiatowe dekoracje malowano w wielu miejscach. Pochodzenie potwierdza dopiero oznaczenie producenta na spodzie.
Na włocławskim fajansie możesz trafić na takie znaki:
- logo albo sam napis „Włocławek”,
- nazwę zakładu, w którym naczynie powstało,
- napis „Hand Painted” lub „Made in Poland”,
- nazwisko lub inicjały osoby, która ręcznie malowała dekorację.
Pamiętaj, że nie istnieje jeden wspólny znak dla całej produkcji. Sygnatury różniły się w zależności od zakładu i okresu. Dlatego to, co znajdziesz na swoim talerzu, porównaj z katalogiem znaków producenta z odpowiednich lat. Bez czytelnej sygnatury sam wzór nie potwierdzi, skąd pochodzi naczynie.
Czym włocławek różni się od masowej ceramiki?
Fajans robi się z gliny z dodatkami. Naczynie się formuje, wypala i pokrywa szkliwem, które ogranicza nasiąkliwość i nadaje mu dekoracyjny wygląd. Pod szkliwem kryje się porowaty czerep. Tradycja wyrobu fajansu we Włocławku sięga 1873 roku.
Najważniejsza różnica to pędzel. Kwiaty i roślinne ornamenty malowano ręcznie, najczęściej na jasnym tle. Królował niebieski, ale spotkasz też brąz, zieleń i purpurę, zarówno w bogatych, wielobarwnych kompozycjach, jak i w oszczędniejszych wzorach. Dekorowano w ten sposób talerze, misy, filiżanki, pojemniki kuchenne i wazony.
Dlatego dwa talerze z tego samego kompletu rzadko są identyczne. Malarz mógł powtarzać ten sam motyw, ale za każdym razem inaczej prowadził pędzel i inaczej rozkładał listki oraz płatki. Postaw dwie filiżanki obok siebie, a od razu zobaczysz drobne różnice. Właśnie ten ślad ręki rzemieślnika sprawia, że włocławki tak się dziś podobają.
Pikasiaki, czyli włocławek bez kwiatów
Jeśli w kredensie stoi miska o krzywym, nieoczywistym kształcie i z abstrakcyjnym malunkiem, ją też odwróć do góry dnem. W latach 1953–1965 powstawały we Włocławku tak zwane pikasiaki, czyli naczynia o nieregularnych, nowoczesnych formach.
Z tradycyjnymi kwiatami mają niewiele wspólnego. Zamiast nich pojawiają się intensywne barwy, geometryczne motywy i swobodne, malarskie pociągnięcia. Pikasiaki pokazują, że kujawska ceramika nie trzymała się wyłącznie ludowych wzorów i odważnie eksperymentowała z formą.
Jak postawić włocławek w dzisiejszym wnętrzu
Moda na te naczynia wróciła, bo dzisiejsze mieszkania są zwykle proste i stonowane. Jeden ręcznie malowany talerz przełamuje biel i beż lepiej niż kolejna gładka ozdoba ze sklepu. Do tego niesie rodzinną historię, o którą goście chętnie dopytują.
Kilka pomysłów, które sprawdzają się w praktyce:
- pojedynczy talerz oparty o ścianę na komodzie,
- kilka egzemplarzy powieszonych razem na ścianie w jadalni,
- kolorowa misa albo wazon w kuchni, na blacie lub otwartej półce,
- pikasiak jako mocny akcent w nowoczesnym salonie.
Jeśli po odwróceniu babcinego talerza złapiesz bakcyla, kolejnych egzemplarzy szukaj w antykwariatach, lombardach, sklepach vintage, na targach staroci i w serwisach z rzeczami używanymi. Przy zakupie przez internet poproś o wyraźne zdjęcia dekoracji, krawędzi i spodu. Sprawdź, czy szkliwo nie ma ubytków, a sygnaturę porównaj z katalogiem, tak samo jak przy talerzu z kredensu.
